Chị Phạm Thị Tứ, ở đội 9, thôn 7, xã Ea Tiêu, huyện Krông Ana, tỉnh Đăk Lăk là một điển hình về phát triển kinh tế cho vùng đất Tây Nguyên còn nhiều khó khăn. Hiện nay chị có 600 cây hòe trồng xen trong hơn 2 ha cà phê mang lại giá trị kinh tế cao không phải ai cũng làm được...

Người trồng cà phê ở Tây Nguyên thường được khuyến khích trồng cây muồng đen trong vườn cà phê để tạo bóng mát, giảm thoát hơi nước và giữ đất khỏi bị rửa trôi trong vườn cà phê.

Đi ngược với quy luật đó, chị Phạm Thị Tứ đã có một cách làm riêng: Trồng xen cây hòe với hơn 2 ha cà phê. Ngay lập tức sáng kiến đó của chị đã phát huy hiệu quả. Mỗi năm gia đình chị thu được 1 tấn hòe khô trị giá 26 triệu đồng. Bên cạnh đó, cà phê khi được trồng xen cây hòe có năng suất rất cao khoảng 5 tấn cà phê/ha.

Chúng ta đã biết, cây là cây thân gỗ, thường xanh, cao 5-7m. Thân vỏ hơi nứt nẻ và cành nằm ngang. Cành hình trụ, nhẵn, màu lục nhạt có những chấm trắng. Lá kép lông chim lẻ, mọc so le, có cuống chung mảnh và nhẵn, mỗi lá có từ 7-17 lá chét, mọc đối, hình bầu dục, thuôn, hơi nhọn ở đầu. Cụm hoa hình chùm, mọc ở đầu cành, dài 20 cm, phân nhiều nhánh. Hoa nhỏ,  hình cánh bướm, màu trắng hoặc vàng nhạt rất thuận lợi để tạo bóng che mát cho cây cà phê.

Chị Tứ quê ở Thái Bình, có truyền thống 4 đời gắn bó với cây hòe và nghề trồng hòe, gia đình chị đi kinh tế mới vào Đăk Lăk từ năm 1968 và làm công nhân cho Công ty cà phê Việt Thắng. Ban đầu, gia đình chị được công ty giao canh tác 9 sào cà phê, do thiếu kinh nghiệm và chưa hoàn toàn hiểu hết kỹ thuật chăm sóc cà phê nên những năm đầu cà phê cho năng suất thấp. Tuy nhiên, vì là diện tích cà phê của công ty nên chị không dám khởi xướng những mô hình mới nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, chính vì vậy diện tích cà phê do công ty giao vẫn được trồng cây muồng đen để che bóng mát.

Sau nhiều năm tích cóp và mua được hơn 2ha cà phê, chị tiến hành mô hình thử nghiệm của mình bằng cách mang giống hoa hòe từ Thái Bình vào trồng xen trong vườn cà phê cho cây muồng đen. Sau 3 năm chăm sóc, những cây hòe đầu tiên trên vùng đất Tây Nguyên đã phát triển ngoài sức tưởng tượng của chị. Thấy được triển vọng của mô hình mới, chị đã tiến hành nhân rộng mô hình, khi cây được 5 năm tuổi chị bắt đầu tiến hành chọn những cây hòe nếp chùm to, nhiều nụ để lấy hạt, ươm giống và nhân rộng diện tích trồng hòe xen cà phê. Cây giống làm ra chị dành một phần để trồng xen trên rẫy cà phê của gia đình, phần còn lại chị bán cho bà con nông dân trong vùng và hướng dẫn, khuyến khích họ trồng cây hòe thay thế cây muồng đen vừa giúp tạo bóng, che mát cho cà phê, vừa tăng thu nhập trên cùng diện tích canh tác. Nhận thấy mô hình xen canh này hợp lý, mang lại hiệu quả thiết thực nên nhiều hộ đã nhiệt tình hưởng ứng, mở ra phong trào canh tác cây hòe trên đất Tây Nguyên.

Đến nay, vườn ươm của gia đình chị đạt năng suất 60.000 cây nhưng vẫn không đủ nguồn giống để cung cấp cho bà con nông dân. Cây giống của gia đình không chỉ được bà con nông dân ở Đăk Lăk tiêu thụ mà còn được cung cấp đến tận Gia Lai, Kon Tum, Lâm Đồng, Đồng Nai, Đăk Nông, Bình Phước...

Nhờ những ưu điểm nhất là rất dễ trồng đặc biệt với điều kiện tự nhiên của Tây Nguyên thì hầu như cây hòe hiếm khi nhiễm sâu bệnh và không bao giờ bị mất mùa. Không những thế cây hòe còn làm lợi cho cà phê trong việc tạo bóng, che mát, cải thiện độ tơi xốp của đất và làm tăng năng suất cho cây cà phê. Chính vì thế trồng cây hòe thay muồng đen trên dãy cà phê là mô hình xen canh hợp lý, hiệu quả, giúp người trồng có điều kiện ổn định thu nhập và nâng cao giá trị kinh tế trên cùng diện tích canh tác.

Chị Phạm Thị Tứ cho biết, với 600 cây hòe trong hơn 2 ha cà phê của chị, mỗi năm gia đình chị thu được 1 tấn hòe khô giá trị 26 triệu đồng. Bên cạnh đó, cà phê khi được trồng xen cây hòe có năng suất rất cao khoảng 5 tấn cà phê/ha sẽ là một nguồn thu ngoài mơ ước của nhiều người.

theo Lâm Hằng
( Dân tộc thiểu số & miền núi - Số 11/6/2007)

[TT: H.T.N]